Manevi Bir Not
"Dua, kulun Rabbine en yakın olduğu andır. Allah, ettiğiniz ve edeceğiniz tüm duaları dergahında kabul buyursun. Gününüz aydın, işleriniz asan olsun."
Hz. Süleyman (a.s.), Hz. Davud’un (a.s.) oğlu, peygamber ve aynı zamanda büyük bir hükümdardır. Allah Teâlâ ona “hayvanların dilini”, “rüzgârlara ve cinlere hâkimiyeti”, “benzersiz bir mülk” ihsân etmiştir. Karınca Vâdîsi, hüdhüd kuşu ve Sebe Kraliçesi’yle yaşadığı olaylar Kur’ân’ın hikmet hazinelerindendir. Bu rehberde Hz. Süleyman’ın hayatını ve kıssasından çıkarılacak 7 dersi Kur’ân-ı Kerîm’e dayanarak inceleyeceğiz.
Hz. Süleyman (a.s.) Kimdir?
Hz. Süleyman (aleyhisselâm), Hz. Davud’un (a.s.) oğlu olup İsrâiloğullarına gönderilen son peygamberlerden biridir. Hem peygamberlik hem de hükümdarlık ona birlikte verilmiştir. Yaklaşık M.Ö. 970-931 yıllarında Kudüs’te hüküm sürmüştür. Allah Teâlâ buyurur:
“Davud’a Süleyman’ı bağışladık. O ne güzel kuldu! Çünkü o, dâima Allah’a yönelirdi.” (Sâd sûresi, 30)
Hz. Süleyman’ın kıssası Kur’ân-ı Kerîm’in birçok yerinde geçer: Bakara 102, Nisâ 163, En’âm 84, Enbiyâ 78-82, Neml 15-44, Sebe 12-14, Sâd 30-40.
Hz. Süleyman (a.s.) Kıssasının 7 Hikmet Dersi
1. Hikmetli Yargıç — Babasının Yanında Adâlet Dersi
Hz. Süleyman henüz çocukken babası Hz. Davud’un mahkemesinde bulunuyordu. İki adam arasında bir koyun davası vardı; Hz. Davud bir hüküm verdi, ancak küçük Süleyman daha hikmetli bir çözüm önerdi:
“Davud ve Süleyman’ı da hatırla! Hani onlar bir kavmin koyunlarının geceleyin yayıldığı ekin hakkında hüküm veriyorlardı; biz onların hükmüne şâhit idik. Onu Süleyman’a hemen kavrattık.” (Enbiyâ sûresi, 78-79)
Ders: Hikmet yaşa bağlı değildir; Allah dilediğine verir.
2. Tahta Çıkış ve Hayvanların Dili
Hz. Davud vefât edince Süleyman tahta geçti. Allah Teâlâ ona benzersiz nimetler verdi:
“Süleyman, Davud’a vâris oldu ve dedi ki: ‘Ey insanlar! Bize kuşların dili öğretildi ve bize her şeyden bir pay verildi. Doğrusu bu apaçık bir lutuftur.'” (Neml sûresi, 16)
Bu nimetler arasında: kuşların dili, cinlere hâkimiyet, rüzgârın emrine verilmesi (sabah bir aylık, akşam bir aylık mesafeyi katediyordu — Sebe 12).
Ders: Allah’ın nimetleri akıl almazdır; mü’min nimet karşısında “şükür” der.
3. Karınca Vâdîsi — Tevazu ve Şükür
Hz. Süleyman muazzam ordusuyla karınca vâdîsinden geçerken, bir karınca diğer karıncalara seslendi:
“Bir karınca dedi: ‘Ey karıncalar! Yuvalarınıza girin; Süleyman ve ordusu farkına varmadan sizi ezmesin.’ Bunun üzerine Süleyman, onun bu sözüne gülümsedi ve dedi ki: ‘Rabbim! Bana ve anne-babama verdiğin nimetlere şükretmemi ve râzı olacağın iyi işler yapmamı bana ilham et. Beni rahmetinle sâlih kullarının arasına kat.'” (Neml sûresi, 18-19)
Ders: Sultanlık değil, şükür ve sâlih amel asıl makamdır. Hz. Süleyman’ın bu duâsı her mü’minin günlük duâsı olabilir.
4. Hüdhüd Kuşu ve İlk Sebe Haberi
Hz. Süleyman bir gün kuşları teftiş ederken Hüdhüd’ü göremedi. “Ya bana kuvvetli bir gerekçe getirir, ya da onu cezalandırırım” dedi. Hüdhüd biraz sonra geldi ve Sebe halkını anlattı:
“Onların başında bir kadın hükümdâr buldum. Ona her şeyden bol bol verilmiş, kendisinin büyük bir tahtı var. Onu ve kavmini Allah’tan başkasına, güneşe secde ederken buldum.” (Neml sûresi, 23-24)
Ders: Bilgi sahibi olan herkes — kuş bile — peygamberi uyandırabilir.
5. Sebe Kraliçesi’nin İmanı
Hz. Süleyman Sebe Kraliçesi’ne (Belkıs) tevhide davet eden bir mektup gönderdi. Mektup açıkça başlardı:
“O, Süleyman’dan gelmiştir; o şüphesiz Bismillâhirrahmânirrahîm diye başlamaktadır…” (Neml sûresi, 30)
Belkıs Süleyman’ı ziyâret etti, mucizelerini gördü ve Müslüman oldu:
“Rabbim! Doğrusu ben (güneşe taparak) kendime zulmetmişim; Süleyman ile birlikte âlemlerin Rabbi olan Allah’a teslim oldum.” (Neml sûresi, 44)
Ders: İmâna gönülden gelen davet, en güçlü hükümdârları bile teslim eder.
6. Hz. Süleyman’ın Mülk Duası
Hz. Süleyman Allah’tan eşi benzeri olmayan bir mülk istedi:
Arapça: رَبِّ اغْفِرْ لِي وَهَبْ لِي مُلْكًا لَا يَنْبَغِي لِأَحَدٍ مِنْ بَعْدِي، إِنَّكَ أَنْتَ الْوَهَّابُ
Okunuşu: “Rabbi’ğfir lî veheb lî mülken lâ yenbağî li-ehadin min ba’dî, inneke ente’l-Vehhâb.”
Anlamı: “Rabbim! Beni bağışla; bana, benden sonra hiç kimseye nasip olmayan bir mülk ver. Şüphesiz Sen, Vehhâb’sın.” (Sâd sûresi, 35)
Ders: Mü’min önce mağfiret, sonra dünya ister. Önce iç, sonra dış.
7. Vefât Hikâyesi — Cinlere İbret
Hz. Süleyman bir asasına dayalı olarak vefât etti. Cinler onun hâlâ canlı olduğunu zannederek emredilen işlerini sürdürdüler. Bir kurt asayı yiyince Hz. Süleyman düştü ve cinler ölümünü öğrendi:
“Süleyman’ın ölümüne hükmettiğimizde, onun ölümünü cinlere ancak değneğini yiyen ağaç kurdu fark ettirdi. O yere düşünce cinler anladılar ki, eğer gaybı bilselerdi o aşağılayıcı azab içinde kalmazlardı.” (Sebe sûresi, 14)
Ders: Gaybı sadece Allah bilir; cinler bile bilemez. Müneccimlerin/falcıların “gaybı bildiklerine” inanmak şirke götürür.
Hz. Süleyman’ın (a.s.) Bize Bıraktığı Dualar
Şükür ve hidâyet duası (Neml 19):
Arapça: رَبِّ أَوْزِعْنِي أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّتِي أَنْعَمْتَ عَلَيَّ وَعَلَىٰ وَالِدَيَّ وَأَنْ أَعْمَلَ صَالِحًا تَرْضَاهُ، وَأَدْخِلْنِي بِرَحْمَتِكَ فِي عِبَادِكَ الصَّالِحِينَ
Okunuşu: “Rabbi evzi’nî en eşkura ni’meteke’lletî en’amte aleyye ve alâ vâlideyye ve en a’mele sâlihan terdâh, ve edhilnî bi-rahmetike fî ibâdike’s-sâlihîn.”
Anlamı: “Rabbim! Bana ve anne-babama verdiğin nimete şükretmemi ve râzı olacağın sâlih amel işlememi bana ilham et. Beni rahmetinle sâlih kullarının arasına kat.”
Diğer kıssa rehberlerimiz: Hz. İbrâhim Kıssası, Hz. Yûsuf Kıssası, Hz. Nuh Kıssası.
Sıkça Sorulan Sorular
Hz. Süleyman peygamber miydi yoksa sadece kral mıydı?
Her ikisi de. Allah Teâlâ ona hem peygamberlik hem hükümdarlık verdi (Sâd 35). Bu çift makâm onu özel kıldı.
Sebe Kraliçesi gerçekten yaşadı mı?
Evet. Kur’ân-ı Kerîm Neml sûresi 22-44’te onun hikâyesini ayrıntılı anlatır. Tarihî olarak Yemen’in Sebe Krallığı (M.Ö. 1000-275) bilinen bir uygarlıktır.
Hz. Süleyman’ın yüzüğü hakkında ne biliyoruz?
Bazı tefsir kaynaklarında Hz. Süleyman’ın özel bir yüzüğü olduğu nakledilir, ancak bu konuda sahih bir hadis yoktur. Halk arasında yaygın olan rivayetler İsrâiliyat (İsrâiloğullarından gelen anlatımlar) sayılır; itikâdî hüküm vermez.
Cinlere hâkim olmak nasıl bir nimet?
Allah Teâlâ Hz. Süleyman’a cinleri çalıştırma izni verdi (Sebe 12). Cinler ona binalar, dalgıçlık, sanat işleri yapardı (Sebe 13). Bu nimet sadece Hz. Süleyman’a verilmiş, başka peygambere verilmemiştir.
Hz. Süleyman ne zaman vefât etti?
Tarih kaynakları onun M.Ö. 931 yılı civarında vefât ettiğini söyler. Kabri Kudüs’tedir. Krallığı vefâtından sonra ikiye bölünmüştür (İsrâil ve Yehûdâ).
Kaynaklar
- Kur’ân-ı Kerîm — Neml 15-44; Sebe 12-14; Sâd 30-40; Enbiyâ 78-82; Bakara 102
- İbn Kesîr, Kasasu’l-Enbiyâ
- İmâm Taberî, Câmiu’l-Beyân
- İmâm Kurtubî, el-Câmi’ li-Ahkâmi’l-Kur’ân
- Diyanet Kur’ân-ı Kerîm Meâli
- Diyanet İşleri Başkanlığı, İslâm Ansiklopedisi, “Süleyman” maddesi
